Με ένα ολοκληρωμένο στρατηγικό σχέδιο που αγγίζει κάθε πτυχή της τοπικής ζωής, ο Δήμος Αγράφων εισέρχεται σε μια νέα εποχή. Η Στρατηγική Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης (ΟΧΕ), που χρηματοδοτείται από το πρόγραμμα «Στερεά Ελλάδα» 2021-2027, αποτελεί το «διαβατήριο» για την αναγέννηση της περιοχής, εστιάζοντας στις υποδομές, τον τουρισμό και την ποιότητα ζωής.
Τα Άγραφα, μια περιοχή με απαράμιλλο φυσικό κάλλος αλλά και σημαντικές προκλήσεις λόγω της ορεινότητας και της γεωγραφικής απομόνωσης, βρίσκονται στο επίκεντρο ενός ιστορικού αναπτυξιακού σχεδιασμού. Το Επιχειρησιακό Σχέδιο της ΟΧΕ Αγράφων δεν είναι απλώς μια λίστα έργων, αλλά ένα ολιστικό όραμα που στοχεύει στη μετατροπή του Δήμου σε πρότυπο βιώσιμης ορεινής οικονομίας.
Το Όραμα: Αειφορία και Κοινωνική Συνοχή
Το κεντρικό όραμα της στρατηγικής επικεντρώνεται στην αξιοποίηση των συγκριτικών πλεονεκτημάτων της περιοχής: του φυσικού πλούτου και της πολιτιστικής παράδοσης. Στόχος είναι η ενίσχυση της τοπικής οικονομίας και η βελτίωση της καθημερινότητας των κατοίκων, ώστε να ανακοπεί η πληθυσμιακή συρρίκνωση και να δημιουργηθούν νέες ευκαιρίες για τους νέους.
Οι βασικοί πυλώνες της στρατηγικής περιλαμβάνουν:
- Αναβάθμιση οικισμών: Αισθητική βελτίωση και ανάπλαση των χωριών για την ενίσχυση της ελκυστικότητάς τους.
- Σύγχρονες Υποδομές: Βελτίωση του οδικού δικτύου για ασφαλέστερες και ταχύτερες μετακινήσεις, καθώς και εκσυγχρονισμό των δικτύων ύδρευσης.
- Τουριστική Ταυτότητα: Προώθηση εναλλακτικών μορφών τουρισμού (ορειβασία, river trekking, θρησκευτικός τουρισμός) που σέβονται το περιβάλλον.
- Πολιτισμός: Επανάχρηση δημοτικών κτιρίων και μετατροπή τους σε κέντρα πολιτισμού.
Η Ακτινογραφία της Περιοχής: Προκλήσεις και Προοπτικές
Η μελέτη της υφιστάμενης κατάστασης αναδεικνύει τον έντονα αγροτικό χαρακτήρα της οικονομίας, με τον πρωτογενή τομέα (γεωργία και κτηνοτροφία) να απασχολεί πάνω από το 1/3 των εργαζομένων. Ωστόσο, η οικονομική βάση παραμένει ευάλωτη, γεγονός που καθιστά επιτακτική την ανάγκη για διαφοροποίηση μέσω του τουρισμού και της μεταποίησης τοπικών προϊόντων.
Εμβληματικές Παρεμβάσεις και Έργα
Το σχέδιο προβλέπει συγκεκριμένες δράσεις που θα χρηματοδοτηθούν για να φέρουν άμεσα αποτελέσματα:
- Οδική Ασφάλεια: Μεγάλης κλίμακας παρεμβάσεις για τη βελτίωση της προσβασιμότητας, η οποία αποτελεί το κυριότερο εμπόδιο για την ανάπτυξη.
- Διαχείριση Υδάτων: Αναβάθμιση των δημόσιων δικτύων ύδρευσης για την εξασφάλιση ποιοτικού νερού σε όλους τους οικισμούς.
- Υγεία και Πρόνοια: Εκσυγχρονισμός των υποδομών υγείας για την καλύτερη εξυπηρέτηση του γηράσκοντος πληθυσμού.
- Προστασία Περιβάλλοντος: Αντιπλημμυρικά έργα και δράσεις προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή για την προστασία των όχθεων και των υποδομών.
Φυσική και Πολιτιστική Κληρονομιά: Ο «Κρυμμένος Θησαυρός»
Η ΟΧΕ δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στην ανάδειξη τοποσήμων όπως το Φαράγγι του Ασπρορέματος και το Γεφύρι της Βίνιανης. Η Δυτική Φραγκίστα, λόγω της θέσης της κοντά στη Λίμνη Κρεμαστών, αναδεικνύεται σε κεντρικό τουριστικό κόμβο. Παράλληλα, η προώθηση της κυκλικής οικονομίας και η αξιοποίηση δασικών παραπροϊόντων αναμένεται να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας και να μειώσει το περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Μια Συνεργατική Προσπάθεια
Για την υλοποίηση αυτού του τεράστιου εγχειρήματος, έχει συσταθεί ένα ισχυρό εταιρικό σχήμα με επικεφαλής την Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας, τον Δήμο Αγράφων και τον Αναπτυξιακό Οργανισμό «ΣΚΑΠΑΝΗ ΑΕ». Η συνεργασία αυτή διασφαλίζει ότι οι πόροι θα αξιοποιηθούν με διαφάνεια και αποτελεσματικότητα, ακολουθώντας τις αυστηρές προδιαγραφές της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Η ΟΧΕ Αγράφων δεν είναι απλώς μια οικονομική ένεση· είναι η υπόσχεση για ένα μέλλον όπου τα ιστορικά χωριά της Ευρυτανίας θα σφύζουν ξανά από ζωή. Με την επίσημη έγκριση της στρατηγικής, το ρολόι της ανάπτυξης ξεκίνησε να χτυπά για τα Άγραφα, αρκεί να μην χαθούν οι πόροι στην πορεία.
ΟΧΕ Αγράφων – τα στοιχεία
Το Επιχειρησιακό Σχέδιο Ολοκληρωμένης Χωρικής Επένδυσης (ΟΧΕ) Αγράφων, που εγκρίθηκε στα τέλη του 2025, αποτελεί έναν λεπτομερή οδικό χάρτη για την ανασυγκρότηση της περιοχής. Με χρηματοδότηση από το πρόγραμμα «Στερεά Ελλάδα» 2021-2027, το σχέδιο εστιάζει στην επίλυση χρόνιων προβλημάτων που απορρέουν από την ορεινότητα και την απομόνωση.
Ακολουθούν τα εξειδικευμένα στοιχεία που καθορίζουν τη στρατηγική παρέμβασης:
1. Κοινωνικοοικονομική Ταυτότητα και Απασχόληση
Η περιοχή χαρακτηρίζεται από έντονη δημογραφική πίεση και ανάγκη για οικονομική αναζωογόνηση. Σύμφωνα με τα στοιχεία της απογραφής του 2021:
- Πληθυσμιακή Κατάσταση: Ο Δήμος Αγράφων εμφανίζει συνολικό πληθυσμό 5.980 ατόμων, εκ των οποίων οι 4.009 χαρακτηρίζονται ως οικονομικά μη ενεργοί.
- Κατανομή Απασχόλησης: Από τους 1.469 απασχολούμενους, ο πρωτογενής τομέας (γεωργία, κτηνοτροφία) παραμένει κυρίαρχος με 489 άτομα, ακολουθούμενος από τον τριτογενή τομέα (υπηρεσίες, τουρισμός) με 748 άτομα.
- Ανεργία: Ο αριθμός των εγγεγραμμένων ανέργων ανέρχεται σε 503 άτομα.
2. Στρατηγικοί Άξονες και Πεδία Παρέμβασης
Η ΟΧΕ διαρθρώνεται γύρω από συγκεκριμένους άξονες που στοχεύουν στην «πράσινη» και ανθεκτική ανάπτυξη:
- Υποδομές Υγείας και Πρόνοιας: Προβλέπεται ο εκσυγχρονισμός εγκαταστάσεων υγειονομικής περίθαλψης και κοινωνικής μέριμνας για την κάλυψη των αναγκών του γηράσκοντος πληθυσμού.
- Διαχείριση Υδάτων: Σημαντική προτεραιότητα δίνεται στην αναβάθμιση των δημόσιων δικτύων ύδρευσης με την κατασκευή νέων σωληνώσεων για τη διασφάλιση της ποιότητας του πόσιμου νερού.
- Πολιτική Προστασία και Κλίμα: Περιλαμβάνει αντιπλημμυρικά έργα σε όχθες ποταμών και λιμνών, καθώς και μέτρα για την πρόληψη κινδύνων από κατολισθήσεις.
- Οδική Ασφάλεια: Στοχευμένες παρεμβάσεις για τη βελτίωση της ασφάλειας του οδικού δικτύου, το οποίο σήμερα χαρακτηρίζεται από περιορισμένα γεωμετρικά χαρακτηριστικά και δυσκολίες λόγω χιονοπτώσεων.
3. Τουριστικό και Πολιτιστικό Απόθεμα
Η στρατηγική επιδιώκει να μετατρέψει τα Άγραφα σε πρότυπο ορεινής οικονομίας:
- Εναλλακτικός Τουρισμός: Ανάπτυξη υποδομών για οικοτουρισμό και τουρισμό υπαίθρου, αξιοποιώντας το δίκτυο μονοπατιών και τη φυσική κληρονομιά εκτός περιοχών Natura 2000.
- Πολιτιστική Ταυτότητα: Επανάχρηση δημοτικών κτιρίων και ανάδειξη μνημείων, όπως τα ιστορικά γεφύρια που συνδέουν τα Άγραφα με τα Όρη Βάλτου.
- Κυκλική Οικονομία: Δημιουργία «πράσινων σημείων» για τη συλλογή ανακυκλώσιμων υλικών και αξιοποίηση δασικών παραπροϊόντων για την ενίσχυση της τοπικής απασχόλησης.
4. Διακυβέρνηση και Υλοποίηση
Η υλοποίηση του σχεδίου βασίζεται σε ένα πολυεπίπεδο σχήμα συνεργασίας:
- Επικεφαλής Εταίρος: Περιφέρεια Στερεάς Ελλάδας.
- Συμμετέχοντες Φορείς: Δήμος Αγράφων και ο Αναπτυξιακός Οργανισμός «ΣΚΑΠΑΝΗ ΑΕ».
- Διαδικασία: Το σχέδιο περιλαμβάνει δείκτες εκροών (π.χ. μήκος αναβαθμισμένων οδών) και αποτελέσματος (π.χ. πληθυσμός που ωφελείται) για τη συνεχή αξιολόγηση της προόδου.
Η ΟΧΕ Αγράφων φιλοδοξεί να αποτελέσει το εφαλτήριο για τη μετάβαση από το μοντέλο των κατακερματισμένων έργων σε μια ολιστική χωρική ανάπτυξη, εξασφαλίζοντας την κοινωνική συνοχή και την περιβαλλοντική βιωσιμότητα της περιοχής. Το μεγάλο στοίχημα είναι αν θα υλοποιηθεί ο φιλόδοξος αυτός σχεδιασμός ή θα χαθεί στα γρανάζια της γραφειοκρατίας και των δυσλειτουργιών των συμβαλλομένων.