Οι αποκαλύψεις από τα λεγόμενα «Έγγραφα Έπσταϊν» λειτουργούν σαν καθρέφτης: όχι τόσο για το ποιος ήταν ο ίδιος, όσο για το πώς κινήθηκε γύρω από την Ελλάδα της κρίσης ένα πλέγμα εξουσίας, χρήματος και πληροφόρησης. Η δημοσιοποίηση εκατομμυρίων εγγράφων του αμερικανικού Υπουργείου Δικαιοσύνης δεν φωτίζει απλώς ένα εγκληματικό κύκλωμα, αλλά ακουμπά νεύρα μιας δεκαετίας που σημάδεψε τη χώρα μας.
Αλληλογραφίες δείχνουν έναν Έπσταϊν έντονα ενδιαφερόμενο για το ενδεχόμενο Grexit, την κατάσταση των ελληνικών τραπεζών και τη βιωσιμότητα του χρέους. Συνομιλεί με Έλληνες παράγοντες της αγοράς, λαμβάνει αναλύσεις που περιγράφουν την οικονομία ως «τέλεια καταστροφή», ενώ παράλληλα, σύμφωνα με άλλα έγγραφα, έχει πρόσβαση σε εσωτερική πληροφόρηση τραπεζών για να στοιχηματίσει πάνω στα «σκουπίδια» των ελληνικών ομολόγων.
Την ίδια περίοδο, σε ανταλλαγή μηνυμάτων με τον Νόαμ Τσόμσκι, αποτυπώνεται ωμά αυτό που η κοινωνία υποψιαζόταν: τα μνημονιακά πακέτα «διάσωσης» δεν στόχευαν πρωτίστως στη διάσωση της Ελλάδας, αλλά των γαλλικών και γερμανικών τραπεζών. Τα χρήματα πέρασαν από τους Ευρωπαίους φορολογούμενους στις ιδιωτικές τράπεζες, ενώ το χρέος φορτώθηκε σε μια ήδη εξαντλημένη κοινωνία. Ο ίδιος ο Έπσταϊν το περιγράφει κυνικά: χρήματα από τη μία τσέπη στην άλλη, χωρίς ουσιαστική βοήθεια.
Το ερώτημα δεν είναι αν ο Έπσταϊν «έσωσε» ή «κατέστρεψε» την Ελλάδα. Το ερώτημα είναι πόσοι σαν κι αυτόν γνώριζαν, προεξοφλούσαν και εκμεταλλεύονταν μια κρίση που παρουσιάστηκε ως ηθικό αμάρτημα ενός λαού. Όταν hedge funds και μεγάλες τράπεζες στήνουν κερδοσκοπικά παιχνίδια την ώρα που μια χώρα αιμορραγεί, η αφήγηση του «μαζί τα φάγαμε» μοιάζει τουλάχιστον βολική.
Είναι όλα αυτά απόδειξη ενός καλοκουρδισμένου σχεδίου που ξεπερνά τα μνημόνια, το ΔΝΤ και τις κυβερνητικές εναλλαγές; Ή απλώς η ωμή πραγματικότητα ενός συστήματος όπου η πληροφορία είναι δύναμη και οι κρίσεις ευκαιρία; Ο σκεπτικισμός δεν ισοδυναμεί με συνωμοσιολογία. Ισοδυναμεί με το δικαίωμα να αμφισβητούμε απλοϊκές εξηγήσεις και να ζητάμε απαντήσεις για το πώς υποθηκεύτηκε το μέλλον της χώρας. Γιατί αν κάτι αποκαλύπτεται σήμερα, είναι ότι η αλήθεια των μνημονίων ήταν πάντα πιο σύνθετη – και πολύ πιο κυνική – απ’ όσο μας είπαν.
Η σύγκριση δεν είναι μεταφορά· είναι ανατριχιαστική ταύτιση. Ο Έπσταϊν φυλακίστηκε επειδή εκμεταλλεύτηκε, εκπόρνευσε και εμπορεύτηκε ανθρώπινα σώματα. Στον κόσμο όμως του μεγάλου χρήματος έκανε ακριβώς το ίδιο με χώρες. Στα διεστραμμένα μυαλά της εξουσίας, οι αδύναμοι —κορίτσια, γυναίκες, λαοί— είναι αναλώσιμα περιουσιακά στοιχεία και οι αδύναμοι —είτε είναι άνθρωποι είτε λαοί— δεν έχουν δικαιώματα, έχουν «αξία χρήσης».. Η Ελλάδα δεν «διασώθηκε», χρησιμοποιήθηκε. Υποθηκεύτηκε, εξευτελίστηκε, εκπορνεύτηκε οικονομικά για να σωθούν ισχυρότεροι παίκτες. Το έγκλημα αλλάζει μορφή, όχι λογική. Και σχεδόν ποτέ δεν τιμωρείται.