Όνομα: Παναγιώτα Μάγγα
Ιδιότητα: Λέκτορας στο American University of Iraq, Sulaimani
Τόπος καταγωγής: Λημέρι
Τόπος διαμονής: Βαγδάτη
ΕΠ. Ζείτε μόνιμα στη Βαγδάτη. Πώς είναι η καθημερινή ζωή εκεί σε μια περίοδο χωρίς ένταση και τι θα εξέπληττε περισσότερο έναν Έλληνα για την πραγματικότητα της πόλης;
ΠΜ. Η καθημερινή ζωή στη Sulaymaniyah, όταν δεν υπάρχει ένταση, είναι πολύ πιο «κανονική» απ’ όσο φαντάζεται κανείς. Η πόλη έχει καφέ, εστιατόρια, εμπορικά κέντρα, πανεπιστήμια και μια έντονη κοινωνική ζωή. Οι άνθρωποι εργάζονται, συναντιούνται, κάνουν σχέδια και προσπαθούν να χτίσουν μια σταθερή καθημερινότητα, παρά τις ιδιαιτερότητες της περιοχής.
Αυτό που θα εξέπληττε έναν Έλληνα είναι η αντίθεση ανάμεσα στην εικόνα που έχουμε για το Ιράκ και την πραγματικότητα. Δεν πρόκειται για έναν τόπο σε διαρκές χάος, αλλά για μια κοινωνία με έντονη κουλτούρα και φιλοξενία, που σε πολλά θυμίζει την ελληνική ζωή παλαιότερων εποχών. Οι οικογενειακές σχέσεις είναι πολύ ισχυρές και η κοινωνική ζωή περιστρέφεται γύρω από την οικογένεια και τους στενούς φίλους. Οι επισκέψεις σε σπίτια είναι συχνές, ενώ τα βράδια οι άνθρωποι βγαίνουν για τσάι, φαγητό ή ναργιλέ, δίνοντας μεγάλη σημασία στη συντροφικότητα.
Οι άνθρωποι είναι απλοί, φιλικοί και ιδιαίτερα σεβαστικοί. Κάνουν ό,τι κάνουμε κι εμείς, απλώς με διαφορετικό τρόπο και μέσα σε διαφορετικά κοινωνικά πλαίσια. Δεν θα γιορτάσουν Πάσχα, θα γιορτάσουν Eid, αλλά η ουσία της γιορτής –η οικογένεια και η κοινή εμπειρία– παραμένει η ίδια. Ταυτόχρονα, υπάρχουν και συμπεριφορές που δεν θεωρούνται κοινωνικά αποδεκτές, οι οποίες όμως εκφράζονται πιο διακριτικά, καθώς η κοινωνική εικόνα και το «όνομα» του καθενός παίζουν καθοριστικό ρόλο. Στην καθημερινότητα υπάρχει επίσης μια αίσθηση αντίθεσης. Από τη μία βλέπει κανείς σύγχρονα κτίρια, νέα καταστήματα και μια εικόνα ανάπτυξης, και από την άλλη βασικές δυσκολίες που σχετίζονται με υποδομές, δημόσιες υπηρεσίες και οικονομική σταθερότητα. Οι διακοπές ρεύματος ή οι καθυστερήσεις σε υπηρεσίες είναι μέρος της πραγματικότητας, κάτι που οι κάτοικοι έχουν μάθει να διαχειρίζονται.
Παράλληλα, υπάρχουν έντονες οικονομικές ανισότητες. Μια μικρή ομάδα διαθέτει μεγάλη οικονομική επιφάνεια, ενώ ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού αγωνίζεται για τα βασικά. Η μεσαία τάξη παραμένει περιορισμένη και ευάλωτη, γεγονός που επηρεάζει άμεσα τις επιλογές και την ποιότητα ζωής των ανθρώπων. Αυτό που εγώ θεωρώ πιο δύσκολο είναι ότι πολλοί άνθρωποι καταλήγουν να ζουν μια ζωή όπως την ορίζουν οι άλλοι, προκειμένου να είναι αποδεκτοί από το κοινωνικό σύνολο. Ωστόσο, ακόμη και μέσα σε αυτό το πλαίσιο, διατηρούν μια αξιοσημείωτη δύναμη, προσαρμοστικότητα και διάθεση για ζωή.
ΕΠ. Από τη δική σας εμπειρία, πώς είναι στην πράξη η ζωή στη Μέση Ανατολή σήμερα; Ποια στοιχεία της καθημερινότητας θεωρείτε ότι δεν φτάνουν ποτέ ως εικόνα στη Δύση;
ΠΜ. Η ζωή στη Μέση Ανατολή δεν είναι ενιαία εικόνα· διαφέρει σημαντικά από χώρα σε χώρα. Υπάρχουν περιοχές με έντονη ανάπτυξη, τεχνολογική πρόοδο και υψηλό επίπεδο ζωής, όπως τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα ή το Κατάρ. Την ίδια στιγμή, σε χώρες όπως το Ιράκ, η καθημερινότητα συνοδεύεται από μια διαρκή αίσθηση αβεβαιότητας.
Παρά τις δυσκολίες, οι κοινωνίες λειτουργούν. Οι άνθρωποι εργάζονται, εξελίσσονται και επενδύουν στην εκπαίδευση. Αυτό που συχνά δεν φτάνει στη Δύση είναι η καθημερινή ανθεκτικότητα: η ικανότητα των ανθρώπων να συνεχίζουν, να προσαρμόζονται και να διατηρούν αξίες όπως η εντιμότητα και ο σεβασμός.
Είναι χαρακτηριστικό ότι η απώλεια ενός πορτοφολιού ή κινητού καταλήγει συχνά στην επιστροφή του στον ιδιοκτήτη του, ακόμη και σε περιβάλλοντα με οικονομικές δυσκολίες. Παράλληλα, ο σεβασμός προς τους εκπαιδευτικούς παραμένει έντονος, στοιχείο που αποτυπώνει βαθύτερες κοινωνικές αξίες.
ΕΠ. Τι αλλάζει για έναν απλό άνθρωπο όταν ξεσπά μια πολεμική κρίση στην περιοχή;
ΠΜ. Όταν ξεσπά μια κρίση, η καθημερινότητα δεν παγώνει, αλλά μεταβάλλεται. Οι άνθρωποι συνεχίζουν να συνεχίζουν να εργάζονται και να κοινωνικοποιούνται, ωστόσο με μεγαλύτερη επιφυλακή. Η εμπειρία προηγούμενων δυσκολιών έχει καλλιεργήσει μια ιδιότυπη ανθεκτικότητα. Η φράση «έχουμε περάσει χειρότερα» αποτυπώνει μια συλλογική στάση ζωής. Ακόμη και μετά από σοβαρά περιστατικά, η κοινωνική ζωή επανέρχεται γρήγορα, όχι από αδιαφορία, αλλά ως μηχανισμός ψυχολογικής ισορροπίας.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα είναι ότι ένας φοιτητής μου μού έστειλε μήνυμα πως καταγράφει με το κινητό του τα drones και τους πυραύλους που περνούν από πάνω, με την ελπίδα ότι κάποτε, αν γίνει παππούς, θα μπορεί να δείχνει στα εγγόνια του ότι έζησε πόλεμο. Ταυτόχρονα, οι επιλογές είναι περιορισμένες. Οι μετακινήσεις στο εξωτερικό δεν είναι εύκολες, ενώ οικονομικοί και οικογενειακοί δεσμοί κρατούν τους περισσότερους στον τόπο τους.
ΕΠ. Ποια είναι η δική σας εικόνα για ζητήματα όπως τα ανθρώπινα δικαιώματα και οι ελευθερίες στο Ιράκ;
ΠΜ. Η εικόνα των ανθρωπίνων δικαιωμάτων στο Ιράκ είναι σύνθετη. Υπάρχουν βελτιώσεις, αλλά και σημαντικές προκλήσεις. Στοιχεία πατριαρχίας και περιορισμοί στην ελευθερία έκφρασης εξακολουθούν να υφίστανται, αν και όχι με τον ίδιο τρόπο σε όλες τις περιοχές.
Η θέση της γυναίκας διαφοροποιείται σημαντικά ανάλογα με το κοινωνικό και γεωγραφικό πλαίσιο. Σε ορισμένες περιπτώσεις οι γυναίκες απολαμβάνουν στήριξη και σεβασμό, ενώ σε άλλες αντιμετωπίζουν περιορισμούς. Η χρήση μαντήλας δεν είναι παντού υποχρεωτική, αλλά συχνά επηρεάζεται από κοινωνικές προσδοκίες. Παράλληλα, υπάρχει έντονος κοινωνικός στιγματισμός απέναντι στα ΛΟΑΤΚΙ+ άτομα, με φαινόμενα ρατσισμού και αποκλεισμού. Αντίστοιχα, άτομα με ψυχικές ασθένειες συχνά δεν λαμβάνουν την υποστήριξη που χρειάζονται, καθώς η έλλειψη ενημέρωσης και η κοινωνική προκατάληψη λειτουργούν ανασταλτικά στην αναζήτηση βοήθειας. Παρά τις δυσκολίες, μια νεότερη γενιά εμφανίζεται πιο διεκδικητική και ανοιχτή, δημιουργώντας προοπτικές αλλαγής.
ΕΠ. Όλα αυτά τα χρόνια στο εξωτερικό, πώς κρατούσατε ζωντανή τη σύνδεσή σας με την Ευρυτανία και τι σημαίνει για εσάς αυτή η επιστροφή, έστω και προσωρινή;
ΠΜ. Η σχέση με την Ευρυτανία διατηρείται μέσα από τις μνήμες, τη γλώσσα, τους ανθρώπους και μικρές καθημερινές στιγμές. Ένα φαγητό, ένα τραγούδι ή μια συνομιλία μπορούν να λειτουργήσουν ως γέφυρα με τον τόπο. Η επιστροφή, ακόμη και προσωρινή, αποκτά ιδιαίτερη συναισθηματική σημασία. Πρόκειται για μια επανασύνδεση με την προσωπική ταυτότητα και τις ρίζες. Το Λημέρι, ειδικά, αποτελεί για μένα σημείο αναφοράς και αποφόρτισης — έναν χώρο όπου μπορώ να είμαι απόλυτα ο εαυτός μου.
ΕΠ. Με βάση όσα έχετε ζήσει, πώς βλέπετε το μέλλον της Μέσης Ανατολής και τη σχέση της με τη Δύση τα επόμενα χρόνια;
ΠΜ. Το μέλλον της Μέσης Ανατολής παραμένει αβέβαιο και εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, κυρίως γεωπολιτικούς και οικονομικούς. Συχνά, οι εξελίξεις καθορίζονται από συμφέροντα που υπερβαίνουν τον απλό πολίτη. Ένας ευρύτερος πόλεμος θα είχε σοβαρές συνέπειες για την περιοχή, ενώ οι επιπτώσεις θα έφταναν και στην Ευρώπη, κυρίως σε οικονομικό επίπεδο. Η σχέση με τη Δύση αναμένεται να παραμείνει σύνθετη, με στοιχεία συνεργασίας αλλά και διαφορών σε αξίες και προσεγγίσεις. Σε κάθε περίπτωση, παράγοντες όπως η εκπαίδευση, η τεχνολογία και η ενίσχυση των θεσμών μπορούν να διαμορφώσουν πιο θετικές προοπτικές για το μέλλον.