Σε πλήρη ανασχεδιασμό του χάρτη της τοπικής αυτοδιοίκησης προχωρά το Υπουργείο Εσωτερικών, καθώς το νέο θεσμικό πλαίσιο φέρνει στο προσκήνιο ανατρεπτικές ρυθμίσεις για τον τρόπο ανάδειξης των τοπικών αρχόντων. Μέσα από τα άρθρα 41, 42, 43 και 47 του υπό διαβούλευση νομοσχεδίου, επανακαθορίζονται οι προϋποθέσεις συμμετοχής, τα «μπλόκα» λόγω χρεών ή ασυμβίβαστου, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο οι παρατάξεις θα χτίζουν τα ψηφοδέλτιά τους.
1. Τα ηλικιακά όρια και το δικαίωμα του «εκλέγεσθαι»
Οι κανόνες για το ποιοι μπορούν να διεκδικήσουν την ψήφο των πολιτών γίνονται πλέον σαφείς, διατηρώντας παράλληλα την ευρωπαϊκή διάσταση στις τοπικές κάλπες.
- Για τα κορυφαία αξιώματα (Δήμαρχοι και Περιφερειάρχες): Απαραίτητη προϋπόθεση είναι η συμπλήρωση του 21ου έτους της ηλικίας κατά την ημέρα της ψηφοφορίας. Δικαίωμα υποβολής έχουν όλοι οι δημότες με δικαίωμα ψήφου, καθώς και οι Ευρωπαίοι πολίτες που κατοικούν μόνιμα στη χώρα.
- Για τα συμβούλια (Δημοτικά, Περιφερειακά, Κοινοτικά): Το όριο κατεβαίνει στο 18ο έτος, ανοίγοντας την πόρτα στους νεότερους πολίτες.
2. Διαφάνεια και «κόκκινες γραμμές»: Κωλύματα και χρέη
Για να εξασφαλιστεί η αξιοπιστία της εκλογικής διαδικασίας, ο νέος Κώδικας θέτει αυστηρούς περιορισμούς, ξεκαθαρίζοντας ποιοι αποκλείονται από τις λίστες των υποψηφίων.
- Θεσμικά Ασυμβίβαστα: Πρόσωπα που κατέχουν θέσεις-κλειδιά στην κρατική μηχανή, σε ελεγκτικούς οργανισμούς ή διατηρούν στενές οικονομικές και εργολαβικές σχέσεις με τους ΟΤΑ, δεν μπορούν να κατέβουν στις εκλογές. Στόχος είναι να μην υπάρχει σύγκρουση συμφερόντων.
- Οικονομικό «στοπ»: Όποιος επιθυμεί να είναι υποψήφιος, θα πρέπει να έχει καθαρό οικονομικό μητρώο απέναντι στην τοπική αυτοδιοίκηση. Οφειλές προς τον Δήμο, την Περιφέρεια ή τα νομικά τους πρόσωπα αποτελούν αυτόματο λόγο αποκλεισμού, εκτός αν ρυθμιστούν ή εξοφληθούν εγκαίρως.
3. Η αρχιτεκτονική των νέων ψηφοδελτίων
Το άρθρο 47 εισάγει έναν εντελώς νέο τρόπο συγκρότησης των παρατάξεων. Το μοντέλο παραμένει ενιαίο (ένας κεντρικός συνδυασμός για όλο τον Δήμο που ενσωματώνει και τις κοινότητες), όμως οι τεχνικές προδιαγραφές αλλάζουν ριζικά:
Η γεωγραφική κάλυψη και οι «οροφές» των υποψηφίων
Κάθε παράταξη υποχρεούται να έχει παρουσία τουλάχιστον στο 80% των δημοτικών κοινοτήτων. Παράλληλα, δίνεται τεράστια ευελιξία στους επικεφαλής, καθώς ο αριθμός των υποψηφίων δημοτικών και κοινοτικών συμβούλων μπορεί να ξεκινά από τον αριθμό των εδρών και να προσαυξάνεται έως και 100% (να διπλασιάζεται). Για τις μικρές κοινότητες (έως 300 κατοίκους), το όριο ορίζεται αυστηρά στους τρεις υποψηφίους.
Ποσοστώσεις: Γυναίκες και Νεολαία
Η υποχρεωτική συμμετοχή ανά φύλο παραμένει στο 40% του συνολικού ψηφοδελτίου. Ωστόσο, υπάρχει μια σημαντική εξαίρεση: οι νέοι έως 30 ετών (που συμπληρώνουν την ηλικία αυτή έως το τέλος του εκλογικού έτους) μπορούν να καταλάβουν επιπλέον θέσεις —έως το 10% των εδρών του συμβουλίου— χωρίς να επηρεάζουν τους υπολογισμούς της ποσόστωσης των φύλων.
4. Η μεγάλη καινοτομία: Υποψήφιοι «Επικρατείας» (Χωρίς Σταυρό)
Η ρύθμιση που αναμένεται να συζητηθεί περισσότερο είναι η θεσμοθέτηση υποψηφίων που δεν θα μπαίνουν στη μάχη του σταυρού. Ο επικεφαλής αποκτά το δικαίωμα να επιλέγει στελέχη της απόλυτης εμπιστοσύνης του, ανάλογα με το μέγεθος του Δημοτικού Συμβουλίου:
| Μέγεθος Δημοτικού Συμβουλίου | Μέγιστος Αριθμός Υποψηφίων Χωρίς Σταυρό |
| Έως 15 μέλη | Έως 1 υποψήφιος |
| 19 έως 29 μέλη | Έως 2 υποψήφιοι |
| 35 μέλη και άνω | Έως 3 υποψήφιοι |
Σημείωση: Αυτοί οι «εκλεκτοί» των αρχηγών εκλέγονται απευθείας και εξαιρούνται από τις γενικές ποσοστώσεις του ψηφοδελτίου.
5. Ψηφιακή υποβολή και το «τσουχτερό» κόστος των παρατάξεων
Η γραφειοκρατία τελειώνει, καθώς όλα περνούν στην ψηφιακή εποχή. Οι δηλώσεις των συνδυασμών θα γίνονται αποκλειστικά μέσω της ηλεκτρονικής πύλης του gov.gr μέχρι τις 20 Σεπτεμβρίου (ώρα 23:59) του έτους των εκλογών. Μετά την ημερομηνία αυτή, καμία αλλαγή δεν γίνεται δεκτή, παρά μόνο σε περιπτώσεις θανάτου ή παραίτησης.
Η μεγάλη ανατροπή αφορά τα παράβολα. Ο νέος Κώδικας καταργεί το ατομικό παράβολο για κάθε δημοτικό σύμβουλο ξεχωριστά και θεσπίζει ένα ενιαίο, συνολικό παράβολο ανά συνδυασμό, το οποίο κλιμακώνεται με βάση τον πληθυσμό:
- Έως 2.000 κατοίκους: 1.500 ευρώ
- 2.001 έως 10.000 κατοίκους: 2.500 ευρώ
- 10.001 έως 50.000 κατοίκους: 4.000 ευρώ
- 50.001 έως 150.000 κατοίκους: 5.000 ευρώ
- Από 150.001 κατοίκους και πάνω: 7.000 ευρώ