Μια από τις σημαντικότερες μεταρρυθμίσεις των τελευταίων ετών στον τομέα της δόμησης και της διαχείρισης της ακίνητης περιουσίας προωθεί η κυβέρνηση, με τη δημιουργία του Εθνικού Οργανισμού Κτηματολογίου και Ελέγχου Δόμησης (ΕΟΚΕΔ). Το νέο νομοσχέδιο, που αναμένεται να κατατεθεί στη Βουλή το προσεχές διάστημα, προβλέπει τη μεταφορά των αρμοδιοτήτων των Υπηρεσιών Δόμησης (ΥΔΟΜ) από τους δήμους στο Ελληνικό Κτηματολόγιο, δημιουργώντας ένα ενιαίο σύστημα εξυπηρέτησης πολιτών και επαγγελματιών.
Βασικός στόχος της μεταρρύθμισης είναι η αντιμετώπιση της γραφειοκρατίας, η επιτάχυνση της έκδοσης οικοδομικών αδειών, η ενίσχυση της διαφάνειας και η αποτελεσματικότερη αντιμετώπιση φαινομένων κακοδιοίκησης και διαφθοράς που κατά καιρούς έχουν καταγραφεί στις πολεοδομικές υπηρεσίες της χώρας.
Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, ο νέος οργανισμός θα λειτουργεί ως ένα ενιαίο φυσικό και ψηφιακό κέντρο εξυπηρέτησης για κάθε υπόθεση που αφορά την ιδιοκτησία και τη δόμηση. Οι πολίτες θα μπορούν να εξυπηρετούνται μέσω ενός ενιαίου πληροφοριακού συστήματος, χωρίς να εξαρτώνται από την υπηρεσία του δήμου στον οποίο βρίσκεται το ακίνητό τους.
Στο πλαίσιο της αναδιοργάνωσης, οι σημερινές δημοτικές ΥΔΟΜ θα καταργηθούν ως αυτοτελείς υπηρεσίες και το προσωπικό τους θα ενταχθεί στη νέα δομή του ΕΟΚΕΔ. Προβλέπεται η λειτουργία 20 Περιφερειακών Κέντρων Δόμησης και 77 Τοπικών Κέντρων Δόμησης, τα οποία θα στεγαστούν κυρίως στα υφιστάμενα κτηματολογικά γραφεία, δημιουργώντας ένα πανελλαδικό δίκτυο εξυπηρέτησης.
Ο νέος φορέας θα αναλάβει την έκδοση και τον έλεγχο των οικοδομικών αδειών, την εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας, καθώς και τη διαχείριση όλων των σχετικών διαδικασιών που μέχρι σήμερα πραγματοποιούνται από τις πολεοδομίες. Αντίθετα, στους δήμους θα παραμείνουν οι αρμοδιότητες που αφορούν τον τοπικό πολεοδομικό σχεδιασμό, όπως οι πολεοδομικές μελέτες, οι αναπλάσεις, οι επεκτάσεις σχεδίων πόλης και η διαχείριση κοινόχρηστων χώρων.
Ιδιαίτερη βαρύτητα δίνεται και στον ψηφιακό μετασχηματισμό. Το νέο σύστημα θα συνδέει το Κτηματολόγιο με όλες τις πολεοδομικές πληροφορίες, ενώ θα αξιοποιείται ο Ενιαίος Ψηφιακός Χάρτης, μέσω του οποίου θα συγκεντρώνονται σε μία πλατφόρμα όλα τα στοιχεία που αφορούν χρήσεις γης, περιβαλλοντικούς περιορισμούς και όρους δόμησης.
Παράλληλα, θεσπίζεται Μητρώο Ανεξάρτητων Ελεγκτών Δόμησης, οι οποίοι θα αναλαμβάνουν, μέσω ηλεκτρονικής κλήρωσης, τον υποχρεωτικό έλεγχο σημαντικού αριθμού οικοδομικών αδειών πριν από την έναρξη των εργασιών. Επιπλέον, για πρώτη φορά θα αξιοποιηθεί η Τεχνητή Νοημοσύνη (AI) στην αξιολόγηση των φακέλων, ώστε να εντοπίζονται με μεγαλύτερη ακρίβεια υποθέσεις υψηλού κινδύνου και να διενεργούνται στοχευμένοι έλεγχοι.
Η κυβέρνηση υποστηρίζει ότι η μεταρρύθμιση θα εξασφαλίσει ενιαία εφαρμογή της πολεοδομικής νομοθεσίας σε ολόκληρη τη χώρα, μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου και ταχύτερη εξυπηρέτηση των πολιτών, περιορίζοντας τις μεγάλες αποκλίσεις που παρατηρούνται σήμερα μεταξύ των δήμων ως προς τους χρόνους έκδοσης αδειών και τη στελέχωση των υπηρεσιών.
Το σχέδιο προβλέπει ακόμη την κωδικοποίηση της πολεοδομικής νομοθεσίας σε ενιαίο νομοθετικό πλαίσιο, καθώς και την απλοποίηση των διαδικασιών αδειοδότησης, με στόχο ένα πιο σύγχρονο, διαφανές και αποτελεσματικό σύστημα διαχείρισης του δομημένου περιβάλλοντος.
Η έναρξη λειτουργίας των πρώτων πιλοτικών κέντρων αναμένεται μέσα στο 2026, ενώ η πλήρης ανάπτυξη του νέου δικτύου σε όλη τη χώρα προγραμματίζεται να ολοκληρωθεί το 2027, σηματοδοτώντας μια νέα εποχή στον τρόπο με τον οποίο θα εκδίδονται και θα ελέγχονται οι οικοδομικές άδειες στην Ελλάδα.
