Η Ύπαιθρος σε Οριακό Σημείο: Κραυγή Αγωνίας και Στρατηγικό Σχέδιο Αναγέννησης από την Καρδιά των Αγράφων
Σάκης Αρναούτογλου: «Δεν θέλουμε τα Άγραφα να γίνουν ένα μουσείο του παρελθόντος, αλλά ένα εργαστήριο του μέλλοντος»
Σε μια ιστορική εκδήλωση που πραγματοποιήθηκε στο Ραπτόπουλο Ευρυτανίας, την Κυριακή 1 Μαρτίου 2026, η καρδιά των Αγράφων έγινε το επίκεντρο ενός εθνικού και ευρωπαϊκού διαλόγου για την επιβίωση της ελληνικής υπαίθρου. Με τίτλο «Ύπαιθρος σε οριακό σημείο: Δημογραφικό, Ερημοποίηση, Περιφερειακή Ανάπτυξη & Ενεργειακή Αυτονομία», η ημερίδα που διοργάνωσε η Ομάδα των Σοσιαλιστών & Δημοκρατών στο Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο και ο Ευρωβουλευτής του ΠΑΣΟΚ, Σάκης Αρναούτογλου, δεν υπήρξε απλώς μια τυπική συνάντηση φορέων, αλλά μια αναγκαία πολιτική παρέμβαση για το μέλλον των ορεινών περιοχών.
Η συμμετοχή του κόσμου υπήρξε συγκλονιστική, αποδεικνύοντας ότι οι τοπικές κοινωνίες δεν σιωπούν, αλλά διεκδικούν και προτείνουν λύσεις απέναντι στο φάσμα της εγκατάλειψης. Τη συζήτηση συντόνισε η δημοσιογράφος Λένα Παρασκευά, η οποία έδωσε το στίγμα της ημέρας υπογραμμίζοντας ότι ο πληθυσμός γηράσκει και η ύπαιθρος βρίσκεται σε κρίσιμο σταυροδρόμι.
Σάκης Αρναούτογλου: «Η Ευρώπη οφείλει να δει τα Άγραφα ως μέρος της λύσης, όχι ως πρόβλημα»
Ο Ευρωβουλευτής Σάκης Αρναούτογλου, με την πολυετή εμπειρία του στην επικοινωνία με τους πολίτες και πλέον με τη θεσμική του ιδιότητα στις Βρυξέλλες, παρουσίασε μια βαθιά ανάλυση της κατάστασης. Ο λόγος του ήταν μια γέφυρα ανάμεσα στις δυσπρόσιτες κορυφές των Αγράφων και τα κέντρα λήψης αποφάσεων της Ευρώπης.
Αποσπάσματα από την εκτενή ομιλία του:
«Βρίσκομαι σήμερα εδώ, στο Ραπτόπουλο, όχι ως ένας επισκέπτης που ήρθε να θαυμάσει το τοπίο, αλλά ως ένας άνθρωπος που θέλει να ακούσει την ανάσα αυτού του τόπου. Η ελληνική ύπαιθρος δεν είναι το σκηνικό των καλοκαιρινών μας διακοπών. Είναι η ραχοκοκαλιά της εθνικής μας οικονομίας και ο θεματοφύλακας της παράδοσής μας. Σήμερα, όμως, αυτή η ραχοκοκαλιά λυγίζει κάτω από το βάρος της εγκατάλειψης.»
«Το δημογραφικό πρόβλημα στα Άγραφα και σε όλη την ορεινή Ελλάδα δεν είναι μια στατιστική καμπύλη σε ένα χαρτί. Είναι το κλείσιμο ενός σχολείου, είναι η απουσία νέων ανθρώπων από την πλατεία του χωριού, είναι η ερημοποίηση που βλέπουμε να προελαύνει. Όταν χάνεται ο κοινωνικός ιστός στην ύπαιθρο, η χώρα ακρωτηριάζεται. Στο Ευρωκοινοβούλιο, η μάχη που δίνουμε είναι να καταλάβουν οι εταίροι μας ότι οι ορεινές περιοχές δεν είναι απλώς “μειονεκτικές”. Είναι περιοχές με τεράστιο δυναμικό που χρειάζονται ειδική μεταχείριση και όχι οριζόντιες πολιτικές που σχεδιάστηκαν σε γραφεία των Βρυξελλών ή της Αθήνας.»
«Μιλάμε για την κλιματική κρίση. Εσείς εδώ τη ζείτε πρώτοι. Βλέπετε τα έντονα φαινόμενα, τις κατολισθήσεις, τις αλλαγές στον υδροφόρο ορίζοντα. Η Ευρώπη πρέπει να χρηματοδοτήσει την ανθεκτικότητα αυτών των περιοχών. Η ενεργειακή αυτονομία είναι η μόνη διέξοδος. Είναι αδιανόητο ο κάτοικος των Αγράφων, που ζει δίπλα στα τρεχούμενα νερά και στους ανέμους, να πληρώνει ρεύμα που τον γονατίζει οικονομικά. Οι Ενεργειακές Κοινότητες πρέπει να γίνουν το εργαλείο που θα επιστρέψει τον πλούτο στους ίδιους τους παραγωγούς και τους κατοίκους.»
«Δεσμεύομαι προσωπικά ότι η φωνή του Ραπτοπούλου και των Αγράφων θα ακουστεί στο Στρασβούργο. Θα παλέψω για ένα νέο μοντέλο “Ορεινής Πολιτικής” που θα δίνει κίνητρα στους νέους να μείνουν, να επιχειρήσουν και να δημιουργήσουν οικογένεια εδώ. Δεν θέλουμε τα Άγραφα να γίνουν ένα μουσείο του παρελθόντος, αλλά ένα εργαστήριο του μέλλοντος.»
Αλέξης Καρδαμπίκης: «Τα Άγραφα είναι η αφετηρία της νέας μας πορείας»
Ο Δήμαρχος Αγράφων, Αλέξης Καρδαμπίκης, παρουσίασε ένα συγκροτημένο σχέδιο δράσης, καλώντας σε μια νέα “κοινωνική συμμαχία” για την περιοχή.
Αυτούσια αποσπάσματα από την ομιλία του:
«Η ύπαιθρος πλέον, όλοι το ξέρετε και το βλέπετε, βρίσκεται σε οριακό σημείο. Όμως τα όρια για εμάς δεν είναι το τέλος. Μπορούν και πρέπει να γίνουν οι αφετηρίες μας. Για να συμβεί αυτό, όμως, χρειαζόμαστε την πολιτεία δίπλα μας, όχι ως γραφειοκρατικό επόπτη, αλλά ως πραγματικό συνεργάτη. Δεν ζητάμε χάρες, ζητάμε το δικαίωμα στην ισονομία. Το δικαίωμα να έχουμε δρόμους ασφαλείς, υγεία προσβάσιμη και παιδεία για τα παιδιά μας.»
«Ένα από τα μεγαλύτερα προβλήματα που αντιμετωπίζουμε είναι η αδράνεια των υποδομών. Έχουμε δεκάδες δημόσια κτίρια που παραμένουν ανενεργά για 40 και 50 χρόνια. Ως Δήμος Αγράφων παίρνουμε μια τολμηρή πρωτοβουλία: Όπου υπάρχει ένα τέτοιο κτίριο-κουφάρι, το προσφέρουμε για αξιοποίηση σε όποιον έχει ένα σοβαρό πλάνο. Το να κρατάμε άδεια κτίρια που απλώς καταρρέουν και μας κοστίζουν σε συντήρηση δεν έχει κανένα νόημα. Θέλουμε να τα δούμε να γίνονται ξενώνες, τοπικά εργαστήρια, κέντρα νεότητας. Θέλουμε να φέρουμε ζωή μέσα στις πέτρες.»
«Το μέλλον μας είναι η βιώσιμη ανάπτυξη. Ο ήπιος εναλλακτικός τουρισμός είναι ο δρόμος μας. Δεν θέλουμε να γίνουμε ένας προορισμός μαζικής κατανάλωσης που θα καταστρέψει το περιβάλλον μας. Θέλουμε επισκέπτες που θα σέβονται τη φύση και θα αφήνουν αξία στον τόπο. Παράλληλα, η ενεργειακή αυτονομία είναι ήδη στα σκαριά.»
«Κλείνοντας, θέλω να τονίσω ότι η συνεργασία είναι το μόνο μας όπλο. Μέσα από το Δίκτυο Πίνδος προσπαθούμε να ξεπεράσουμε τα μεγέθη μας και να διεκδικήσουμε ευρωπαϊκούς πόρους που ένας μικρός δήμος μόνος του δεν θα μπορούσε ποτέ να αγγίξει. Τα Άγραφα δεν παραδίδονται. Μετατρέπουμε την απομόνωση σε ταυτότητα και την ανάγκη σε δημιουργία.»
Ένα Νέο Μοντέλο για την Ορεινή Ελλάδα
Η ημερίδα στο Ραπτόπουλο κατέστησε σαφές ότι η προσέγγιση “one size fits all” (μία λύση για όλους) έχει αποτύχει παταγωδώς στην ελληνική ύπαιθρο. Η ανάλυση των ομιλητών ανέδειξε τέσσερις κρίσιμους πυλώνες:
- Η Δημογραφική Ανθεκτικότητα: Δεν αρκούν μόνο τα επιδόματα. Χρειάζεται ένα πλέγμα υπηρεσιών (υγεία, τηλεργασία, υποδομές) που θα καθιστούν τη διαβίωση στο βουνό εφάμιλλη με την πόλη.
- Η Ενεργειακή Δημοκρατία: Η παραγωγή ενέργειας από τον ήλιο και το νερό πρέπει να ανήκει στις τοπικές κοινωνίες. Αυτό θα μειώσει το κόστος παραγωγής για τους κτηνοτρόφους και τους αγρότες, καθιστώντας τα προϊόντα των Αγράφων ανταγωνιστικά.
- Η Κυκλική Οικονομία της Πέτρας: Η επανάχρηση των κτιρίων και η ανάδειξη της τοπικής αρχιτεκτονικής μπορεί να δημιουργήσει νέες θέσεις εργασίας στην κατασκευή και στον τουρισμό.
- Η Ψηφιακή Γέφυρα: Όπως τονίστηκε στην εκδήλωση, η ψηφιακή ενδυνάμωση των ηλικιωμένων αλλά και η παροχή γρήγορου ίντερνετ παντού είναι ο μόνος τρόπος να σπάσει η απομόνωση.
Υψηλή Εκπροσώπηση και Επιστημονική Τεκμηρίωση
Η ημερίδα χαρακτηρίστηκε από την παρουσία κορυφαίων προσωπικοτήτων. Μέσω βιντεοπαρεμβάσεων, τοποθετήθηκαν η Πρόεδρος της Ομάδας S&D Iratxe García Pérez, ο Εκτελεστικός Αντιπρόεδρος της Κομισιόν Raffaele Fitto και ο Επίτροπος Απόστολος Τζιτζικώστας, δίνοντας την ευρωπαϊκή διάσταση του προβλήματος.
Στο επιστημονικό σκέλος, ο καθηγητής Δημογραφίας Βύρων Κοτζαμάνης και ο καθηγητής Οικονομικών Δημήτρης Δημητρίου ανέλυσαν τους κινδύνους της ερημοποίησης, ενώ ο Πρόεδρος του Δικτύου Μικρών Νησιών Λευτέρης Κεχαγιόγλου ανέδειξε τις ομοιότητες των προβλημάτων μεταξύ βουνού και θάλασσας.
Στην εκδήλωση συμμετείχε μεγάλος αριθμός Δημάρχων, αναδεικνύοντας τη διαδημοτική συνεργασία:
- Χάρης Δούκας: Δήμαρχος Αθηναίων (διαδικτυακή παρέμβαση).
- Χρήστος Κακαβάς: Δήμαρχος Καρπενησίου.
- Σωκράτης Κεφαλογιάννης: Δήμαρχος Ανωγείων Κρήτης.
- Περικλής Μίγδος: Δήμαρχος Γεωργίου Καραϊσκάκη Άρτας.
- Σάκης Τορουνίδης: Δήμαρχος Αμφιλοχίας.
- Νίκος Βαΐτσης: Δήμαρχος Βορείων Τζουμέρκων.
- Χρήστος Χασιάκος: Δήμαρχος Κεντρικών Τζουμέρκων.
- Σπύρος Κωνσταντάρας: Δήμαρχος Θέρμου.
- Διονύσης Στανίτσας: Δήμαρχος Ιθάκης.
- Ανδρέας Στεργίου: Δήμαρχος Αργιθέας.
- Αριστείδης Τασιός: Αντιπεριφερειάρχης Π.Ε. Ευρυτανίας.
- Κατερίνα Καλαντζή: Περιφερειακή Σύμβουλος Ευρυτανίας.
- Θωμάς Ευαγγελογιώργος: Περιφερειακός Σύμβουλος Ευρυτανίας
Δήμαρχος Αθηναίων Χάρης Δούκας (διαδικτυακά) και οι Δήμαρχοι Χρήστος Κακαβάς (Καρπενησίου), Σωκράτης Κεφαλογιάννης (Ανωγείων), Ανδρέας Στεργίου (Αργιθέας) και άλλοι συνάδελφοί τους από την Ήπειρο και τη Στερεά Ελλάδα, ένωσαν τις φωνές τους για μια κοινή διεκδίκηση.
Η Διακήρυξη για τους Μικρούς Ορεινούς Δήμους
Κορυφαία στιγμή της εκδήλωσης ήταν η υπογραφή της Διακήρυξης για τους Μικρούς Ορεινούς Δήμους και τα Μικρά Νησιά της Ευρώπης. Η Διακήρυξη θέτει ως προτεραιότητα την ενίσχυση της περιφερειακής συνοχής, την αντιμετώπιση του δημογραφικού μέσω ειδικών κινήτρων και την εξασφάλιση της ενεργειακής αυτονομίας των απομακρυσμένων περιοχών. Αποτελεί μια συμβολική αλλά και ουσιαστική πράξη δέσμευσης των αυτοδιοικητικών φορέων για κοινή δράση, διασφαλίζοντας ότι η ύπαιθρος δεν θα είναι πλέον στο “τυφλό σημείο” της Ευρώπης, αποτελεί μια πράξη υψηλού συμβολισμού και ουσιαστικής πολιτικής δέσμευσης, θέτοντας τις βάσεις για μια κοινή ευρωπαϊκή μετωπική δράση, τόνισαν ο κ. Αρναούτογλου αλλά και οι δήμαρχοι που την υπέγραψαν. Το κείμενο αυτό δεν αποτελεί απλώς μια καταγραφή προθέσεων, αλλά έναν οδικό χάρτη διεκδικήσεων που στοχεύει στην αναγνώριση των γεωγραφικών ιδιαιτεροτήτων της υπαίθρου από τα κέντρα λήψης αποφάσεων των Βρυξελλών. Μέσα από τη Διακήρυξη, οι συμμετέχοντες δεσμεύονται να παλέψουν για την ενίσχυση της περιφερειακής συνοχής και την εφαρμογή στοχευμένων χρηματοδοτικών εργαλείων που θα αναχαιτίσουν την ερημοποίηση, διασφαλίζοντας ότι οι μικρές ορεινές και νησιωτικές κοινότητες δεν θα είναι πλέον οι “ξεχασμένοι” της ηπείρου, αλλά ισότιμοι πυλώνες της ευρωπαϊκής ανάπτυξης και κοινωνικής δικαιοσύνης.
Η εκδήλωση έκλεισε με τη δέσμευση όλων των συμμετεχόντων ότι ο διάλογος αυτός θα συνεχιστεί με την ίδια ένταση. Όπως χαρακτηριστικά ειπώθηκε, «τα Άγραφα δεν παραδίδουν τα όπλα».
Η εκδήλωση στο Ραπτόπουλο αποτέλεσε ορόσημο για το περιεχόμενό της αλλά και για το επίπεδό της. Η δέσμευση του Σάκη Αρναούτογλου για θεσμική πίεση στην Ευρώπη δημιουργούν μια νέα προοπτική και αισιοδοξία στους κατοίκους που παραβρέθηκαν στην ημερίδα, παρακολούθησαν με μεγάλο ενδιαφέρον και εξέφρασαν τα προβλήματα της καθημερινότητάς τους. Τα Άγραφα, ένας τόπος με τεράστιο ιστορικό φορτίο αλλά και τεράστια προβλήματα, δείχνουν τον δρόμο για το πώς η περιφέρεια μπορεί να διεκδικήσει μια θέση στην επιβίωση ή και στην αναγέννηση, αν καταφέρουν να υλοποιηθούν έστω και κάποιες από τις προτάσεις που ακούστηκαν στην ομολογουμένως επιτυχημένη ημερίδα στο Ραπτόπουλο.
