Όνομα: Αθανάσιος Αθανασιάς
Ιδιότητα: Πολιτικός Μηχανικός – Μουσειογράφος
Τόπος διαμονής: Λαμία
Τόπος καταγωγής: Ραπτόπουλο
ΕΠ. Όταν ένας Ευρυτάνας καλείται να σχεδιάσει ένα μουσείο στην Κύμη, τι κουβαλά μαζί του από τον τόπο του; Υπάρχουν στοιχεία της ευρυτανικής αρχιτεκτονικής, του τοπίου ή της προσωπικής σας μνήμης που πέρασαν, συνειδητά ή ασυνείδητα, στον σχεδιασμό του Μουσείου Παπανικολάου;
ΑΑ. Νομίζω ότι ο τόπος όπου κατάγεσαι σε ακολουθεί πάντοτε, ακόμη κι όταν δεν το αντιλαμβάνεσαι. Το Ραπτόπουλο και γενικότερα η Ευρυτανία μου έδωσαν μια ιδιαίτερη σχέση με το τοπίο, την κλίμακα, το φως, τα υλικά, αλλά και με την έννοια του μέτρου. Στους ορεινούς τόπους μαθαίνεις ότι ο άνθρωπος δεν μπορεί να επιβληθεί εύκολα στη φύση· πρέπει να συνομιλήσει μαζί της.
Δεν θα έλεγα ότι μετέφερα αυτούσια στοιχεία της ευρυτανικής αρχιτεκτονικής στην Κύμη. Περισσότερο μετέφερα έναν τρόπο σκέψης, τον σεβασμό στον τόπο και στην ιστορία του. Και πιστεύω ότι αυτό είναι κάτι που ο σχεδιαστής κουβαλά μέσα του σε κάθε έργο, όπου κι αν βρίσκεται.
ΕΠ. Ένα μουσείο αφιερωμένο στον Γεώργιο Παπανικολάου δεν καλείται απλά να στεγάσει εκθέματα, αλλά να αφηγηθεί μια παγκόσμια επιστημονική διαδρομή. Πώς μεταφράζεται σχεδιαστικά η ανάδειξη μιας τόσο μεγάλης προσωπικότητας χωρίς το κτίριο να επισκιάζει τον άνθρωπο και το έργο του;
ΑΑ. Αυτό ήταν ίσως το μεγαλύτερο στοίχημα. Όταν σχεδιάζεις έναν χώρο αφιερωμένο σε μια προσωπικότητα του μεγέθους του Γεωργίου Παπανικολάου, ο σχεδιασμός δεν πρέπει να ανταγωνίζεται την ιστορία που καλείται να αφηγηθεί. Αντίθετα, πρέπει να δημιουργεί τις συνθήκες ώστε αυτή η ιστορία να αναδειχθεί και να φτάσει στον επισκέπτη με τρόπο άμεσο, ανθρώπινο και ουσιαστικό.
Καθοριστική σε αυτή την προσπάθεια ήταν η συνεργασία με τη μουσειολόγο Ηλιάνα Ζιώγα. Σε ένα σύγχρονο μουσείο, η μουσειογραφική και η μουσειολογική αφήγηση δεν μπορούν να λειτουργούν ανεξάρτητα. Ο χώρος, τα εκθέματα, τα τεκμήρια και η πληροφορία πρέπει να συνθέτουν μία ενιαία εμπειρία, ώστε ο επισκέπτης να μη γνωρίζει μόνο τον σπουδαίο επιστήμονα, αλλά και τον άνθρωπο Γεώργιο Παπανικολάου.
Ιδιαίτερη αναφορά πρέπει να γίνει και στον Δήμο Κύμης–Αλιβερίου και προσωπικά στον δήμαρχο Νίκο Μπαράκο, για τη βούληση και την επιμονή να αποκτήσει η Κύμη ένα μουσείο αντάξιο της παγκόσμιας ακτινοβολίας του Γεωργίου Παπανικολάου. Ένα σημαντικό μήνυμα για την ελληνική περιφέρεια είναι ένας Δήμος να επενδύει στην ιστορία και στην πολιτιστική του κληρονομιά και να δημιουργεί κάτι που ξεπερνά τα στενά γεωγραφικά του όρια. Στην περίπτωση της Κύμης, μάλιστα, υπάρχει ένα μοναδικό πλεονέκτημα. Ο τόπος δεν χρειάζεται να αναζητήσει μια ιστορία για να αφηγηθεί· έχει ήδη γεννήσει έναν άνθρωπο του οποίου το έργο επηρέασε ολόκληρη την ανθρωπότητα.
ΕΠ. Έχετε συνδέσει το όνομά σας και με το ΚΙΠΕ στην Ευρυτανία. Τι κοινό νήμα υπάρχει ανάμεσα σε δύο τόσο διαφορετικά έργα; Υπάρχει μια σταθερή αρχή που ακολουθείτε όταν σχεδιάζετε μουσεία με ισχυρό δημόσιο και συμβολικό χαρακτήρα;
ΑΑ. Κάθε έργο είναι διαφορετικό, γιατί διαφορετικός είναι ο τόπος, οι άνθρωποι και ο σκοπός που καλείται να υπηρετήσει. Υπάρχει όμως μια αρχή που θεωρώ σημαντική, ένα δημόσιο κτίριο ανήκει στην κοινωνία που θα το χρησιμοποιήσει.
Είτε πρόκειται για ένα έργο στην Ευρυτανία είτε για το Μουσείο Παπανικολάου στην Κύμη, το ζητούμενο είναι το κτίριο να αποκτήσει ουσιαστική σχέση με τον τόπο και τους ανθρώπους του. Η αρχιτεκτονική αποκτά πραγματική αξία όταν, μετά την ολοκλήρωση του έργου, ο κόσμος αισθάνεται ότι το κτίριο είναι δικό του. Ότι αποτελεί κομμάτι της καθημερινότητας, της μνήμης και τελικά της ταυτότητας του τόπου.
ΕΠ. Η Κύμη και η Ευρυτανία είναι τόποι με έντονο ανάγλυφο, ισχυρή ταυτότητα και μια ιδιαίτερη σχέση ανθρώπου και φυσικού τοπίου. Πόσο καθορίζει ο ίδιος ο τόπος τον σχεδιασμό σας και πότε ο σχεδιαστής πρέπει να «μιλήσει» και πότε να σωπάσει μπροστά του;
ΑΑ. Ο τόπος είναι πάντοτε η αρχή του σχεδιασμού. Πριν σχεδιάσεις, πρέπει να παρατηρήσεις. Να δεις το ανάγλυφο, το φως, τον ορίζοντα, τα υπάρχοντα κτίσματα, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο οι άνθρωποι έχουν μάθει να κατοικούν εκεί. Ιδιαίτερα σε τόπους όπως η Ευρυτανία και η Κύμη, το φυσικό περιβάλλον έχει τόσο έντονη παρουσία ώστε η αρχιτεκτονική χρειάζεται μέτρο. Υπάρχουν στιγμές που το κτίριο πρέπει να δηλώσει την παρουσία του και άλλες που πρέπει να υποχωρήσει. Για μένα, επιτυχημένος σχεδιασμός δεν είναι απαραίτητα αυτός που φωνάζει περισσότερο. Πολλές φορές είναι αυτός που, μετά από χρόνια, σου δημιουργεί την αίσθηση ότι ήταν πάντοτε εκεί.
ΕΠ. Αν επιστρέφατε σήμερα στο Ραπτόπουλο, έχοντας πλέον πίσω σας έργα όπως το Μουσείο Παπανικολάου και το ΚΙΠΕ, τι θα θέλατε να σχεδιάσετε για την Ευρυτανία; Και τι πιστεύετε ότι χρειάζεται η αρχιτεκτονική της ελληνικής περιφέρειας για να κρατήσει ζωντανούς τους τόπους της;
ΑΑ. Φυσικά και θα επιστρέψω! Αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να συμβάλουμε σε έργα που έχουν ουσία και προοπτική, έργα που μπορούν να δώσουν στους νέους περισσότερους λόγους να μείνουν στον τόπο τους ή ακόμη και να επιστρέψουν σε αυτόν. Σε αυτή ακριβώς τη φιλοσοφία βασίζεται και ένα νέο, καινοτόμο έργο πολιτισμού που προετοιμάζουμε αυτή την περίοδο σε συνεργασία με τον Δήμο Αγράφων. Η Ευρυτανία διαθέτει έναν τεράστιο πλούτο, το φυσικό της περιβάλλον, την ιστορία της και κυρίως, τους ανθρώπους της. Το μεγάλο ερώτημα είναι πώς αυτός ο πλούτος θα μετατραπεί σε μέλλον. Η αρχιτεκτονική από μόνη της δεν μπορεί να δώσει όλες τις απαντήσεις, χρειάζεται να εντάσσεται σε έναν ευρύτερο πολιτιστικό και αναπτυξιακό σχεδιασμό, που θα αξιοποιεί την ιστορία, την ταυτότητα και τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά κάθε τόπου και θα τα συνδέει με σύγχρονες ανάγκες και νέες μορφές δημιουργίας.
