Όνομα: Θανάσης Μπακογιώργος
Ιδιότητα: εικαστικός
Τόπος καταγωγής: Μαυρομμάτα
Τόπος διαμονής: Θεσσαλονίκη
Θανάσης Μπακογιώργος: Ο ζωγράφος που κράτησε ζωντανή τη μνήμη των Αγράφων
Υπάρχουν άνθρωποι που, όσο μακριά κι αν βρεθούν από τον τόπο που γεννήθηκαν, δεν παύουν ποτέ να τον κουβαλούν μέσα τους. Στην περίπτωση του εικαστικού Θανάση Μπακογιώργου, η Ευρυτανία, τα Άγραφα και ιδιαίτερα η Μαυρομμάτα δεν αποτέλεσαν απλώς τον τόπο καταγωγής του, αλλά την ανεξάντλητη πηγή έμπνευσης που σφράγισε ολόκληρη τη ζωή και το έργο του.
Γεννημένος το 1942 στη Μαυρομμάτα των Αγράφων, σε ένα πέτρινο σπίτι χτισμένο σχεδόν μέσα στο ελατόδασος, μεγάλωσε μέσα σε ένα περιβάλλον όπου η λαϊκή τέχνη ήταν μέρος της καθημερινότητας. Τα ζωγραφισμένα ταβάνια, οι ξυλόγλυπτες πόρτες και τα παραδοσιακά διακοσμητικά μοτίβα που κοσμούσαν το πατρικό του σπίτι αποτέλεσαν τις πρώτες εικόνες που αποτυπώθηκαν βαθιά στη μνήμη του και αργότερα θα επηρέαζαν καθοριστικά τη δημιουργική του πορεία.
Τα δύσκολα παιδικά χρόνια
Η παιδική ηλικία του Θανάση Μπακογιώργου συνέπεσε με μια από τις πιο ταραγμένες περιόδους της νεότερης ελληνικής ιστορίας. Ο πόλεμος και ο Εμφύλιος άφησαν ανεξίτηλα σημάδια στην οικογένειά του. Ο πατέρας του, που είχε μεταναστεύσει στην Αμερική και επέστρεψε στην Ελλάδα λίγο πριν τον πόλεμο, έχασε τη ζωή του κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, όπως και ο μεγαλύτερος αδελφός του Βασίλης.
Σε ηλικία μόλις επτά ετών βρέθηκε αντιμέτωπος με την ορφάνια. Όπως ο ίδιος έχει αναφέρει, οφείλει στη μητέρα του το γεγονός ότι κατάφερε να σταθεί όρθιος, να επιβιώσει και να διαμορφώσει έναν χαρακτήρα βασισμένο στην αξιοπρέπεια, την εργατικότητα και τις ηθικές αρχές.
Μέσα στις δυσκολίες εκείνων των χρόνων, η ζωγραφική λειτούργησε ως διέξοδος. Ζωγράφιζε όπου έβρισκε χώρο: σε τοίχους, ξύλα, πέτρες και χαρτιά. Με πηλό από το διπλανό ρέμα έπλαθε μορφές των ηρώων του 1821, όπως τον Καραϊσκάκη, τον Μπότσαρη και τον Κατσαντώνη, που αποτελούσαν ζωντανό κομμάτι της τοπικής ιστορικής παράδοσης των Αγράφων.
Τα πρώτα βήματα στην τέχνη
Η αγάπη του για τη ζωγραφική εκδηλώθηκε από πολύ νωρίς. Σε ηλικία δεκατεσσάρων ετών άρχισε να στέλνει σκίτσα στο περιοδικό «Σπίτι του Παιδιού». Η δημοσίευσή τους αποτέλεσε την πρώτη σημαντική αναγνώριση του ταλέντου του και την επιβεβαίωση ότι το όνειρο να γίνει ζωγράφος μπορούσε να πραγματοποιηθεί.
Μετά τις γυμνασιακές του σπουδές στο Καρπενήσι βρέθηκε στην Αθήνα, όπου συνέχισε το σχολείο και παράλληλα εργάστηκε σκληρά για να εξασφαλίσει τα προς το ζην. Ζωγράφιζε επιγραφές καταστημάτων, διακοσμούσε καφενεία και ταβέρνες, ενώ παράλληλα ασχολήθηκε με τη γελοιογραφία και την εικονογράφηση βιβλίων και περιοδικών.
Σπούδασε σκηνογραφία και διακόσμηση στη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας με δάσκαλο τον Βασίλη Βασιλειάδη, αποκτώντας σημαντικές γνώσεις που επηρέασαν αργότερα τη ζωγραφική του γλώσσα και τη συνθετική του αντίληψη.
Το 1963 πραγματοποίησε την πρώτη του ατομική έκθεση στην Αθήνα, ένα γεγονός που αποτέλεσε καθοριστικό σταθμό στην καλλιτεχνική του διαδρομή.
Η εμπειρία του Λονδίνου
Το 1969 εγκαταστάθηκε στο Λονδίνο, όπου παρέμεινε για αρκετά χρόνια. Η περίοδος αυτή αποδείχθηκε ιδιαίτερα δημιουργική, καθώς ήρθε σε επαφή με διαφορετικές καλλιτεχνικές τάσεις και ανθρώπους που στήριξαν την προσπάθειά του.
Στην αγγλική πρωτεύουσα παρουσίασε έργα του σε εκθεσιακούς χώρους της ελληνικής παροικίας και ανέλαβε την καλλιτεχνική επιμέλεια εκθέσεων, συμβάλλοντας ενεργά στην πολιτιστική ζωή των Ελλήνων του εξωτερικού.
Παράλληλα εργάστηκε αδιάκοπα, διακοσμώντας χώρους εστίασης και νυχτερινά κέντρα, χωρίς ποτέ να εγκαταλείψει τη ζωγραφική. Εκεί γνώρισε και τη μετέπειτα σύζυγό του, την Ιταλίδα Marisa Rea, με την οποία δημιούργησε οικογένεια και πορεύτηκε στη ζωή και την τέχνη.
Η Θεσσαλονίκη και η «Πανσέληνος»
Το 1974 εγκαταστάθηκε μόνιμα στη Θεσσαλονίκη, πόλη στην οποία ζει και δημιουργεί μέχρι σήμερα. Έναν χρόνο αργότερα ίδρυσε μαζί με τον δημοσιογράφο Γαβριήλ Λαμψίδη το Κέντρο Τέχνης και Λόγου «Πανσέληνος».
Για περισσότερα από δώδεκα χρόνια η «Πανσέληνος» αποτέλεσε έναν από τους πιο δραστήριους καλλιτεχνικούς χώρους της Βόρειας Ελλάδας. Μέσα από εκθέσεις, εκδηλώσεις και πολιτιστικές συνεργασίες φιλοξενήθηκαν καλλιτέχνες από την Ελλάδα και το εξωτερικό, ενώ ιδιαίτερη έμφαση δόθηκε στην ανάδειξη νέων δημιουργών.
Η συμβολή του στην ανάπτυξη πολιτιστικών δεσμών με χώρες των Βαλκανίων αναγνωρίστηκε διεθνώς, οδηγώντας ακόμη και σε ειδική βράβευσή του από το βουλγαρικό κράτος για την προσφορά του στις πολιτιστικές ανταλλαγές.
Η ζωγραφική ως μνήμη και παράδοση
Παρότι γνώρισε από κοντά τα σύγχρονα καλλιτεχνικά ρεύματα, ο Θανάσης Μπακογιώργος δεν ακολούθησε τις εκάστοτε μόδες. Προτίμησε να αναζητήσει τη δική του εικαστική ταυτότητα μέσα από την ελληνική παράδοση, τη λαϊκή τέχνη, τη βυζαντινή κληρονομιά και τις αναμνήσεις των παιδικών του χρόνων.
Στα έργα του συναντά κανείς βυζαντινές πολιτείες, μοναστήρια, εξωκλήσια, μεσαιωνικά κάστρα, τοπία των Αγράφων, εικόνες από το Άγιο Όρος και τα Μετέωρα. Η ζωγραφική του κινείται ανάμεσα στον μύθο, την ιστορία και το όνειρο, δημιουργώντας κόσμους που μοιάζουν γνώριμοι και ταυτόχρονα μαγικοί.
Οι κριτικοί τέχνης έχουν επισημάνει ότι το έργο του βρίσκεται στο μεταίχμιο της λαϊκής και της έντεχνης δημιουργίας. Οι πίνακές του διακρίνονται για την αφηγηματικότητα, την προσοχή στη λεπτομέρεια και την αίσθηση ενός εξιδανικευμένου ελληνικού παρελθόντος που αναδύεται μέσα από τη μνήμη.
Ένα πλούσιο και πολυσχιδές έργο
Στη μακρόχρονη πορεία του πραγματοποίησε περισσότερες από τριάντα ατομικές εκθέσεις και συμμετείχε σε πολλές ομαδικές διοργανώσεις στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Έργα του βρίσκονται σε ιδιωτικές συλλογές, ενώ η δουλειά του έχει παρουσιαστεί από εφημερίδες, περιοδικά και τηλεοπτικές εκπομπές.
Παράλληλα φιλοτέχνησε ζωγραφιστά ταβάνια σε μοναστήρια, ξενοδοχεία και κατοικίες, συνεχίζοντας μια παράδοση που συνδέεται άμεσα με τη λαϊκή αρχιτεκτονική και διακοσμητική τέχνη της ελληνικής υπαίθρου.
Για τη ζωή και το έργο του έχουν γυριστεί δύο ντοκιμαντέρ, ενώ παραμένει ενεργό μέλος του εικαστικού κόσμου, συνεχίζοντας να δημιουργεί με το ίδιο πάθος που είχε ως παιδί στη Μαυρομμάτα.
