Ένας αληθινός παράδεισος σε αρωματικά αλλά και φαρμακευτικά φυτά – η γη των Αγράφων
Γράφει ο Κωνσταντίνος Παπαντζίμας, παιδίατρος
Ένα από τα πλέον συχνά απαντώμενα φυτά με φαρμακευτικές ιδιότητες είναι και η περίφημη δακτυλίτιδα, ένα φυτό πανέμορφο αλλά ιδιαίτερα δηλητηριώδες. Όλα τα τμήματα του φυτού είναι τοξικά, ακόμα και οι μέλισσες δεν το πλησιάζουν. Πήρε το όνομά της από το λατινικό digitalis, που σημαίνει «δακτυλήθρα», λόγω της ομοιότητάς του με το δάχτυλο. Με το ίδιο σκεπτικό, ο Φλέμινγκ βάπτισε το γνωστό αντιβιοτικό penicillin χάρη στην ομοιότητα με το πινέλο (pencil) – φαρμάκι για τους αδαείς, υπερπολύτιμο φάρμακο για τους επιστήμονες, ή ανάλογα ποιος το χρησιμοποιεί (ο Βοργίας ή ο Ιπποκράτης).
Γνωστές είναι οι πολύτιμες καρδιοτονωτικές του ιδιότητες από τα μέσα του 18ου αιώνα. Χρησιμοποιήθηκε στην κλασική ιατρική ως αποιδηματικό και φάρμακο για τη συμφορητική καρδιακή ανεπάρκεια και τον ύδρωπα. Ανατρέχοντας στην ιστορία, ένας νεαρός μετανάστης με ύδρωπα από τη Σκωτία μεταναστεύει στην Αμερική. Η μητέρα του, στις αποσκευές του, του έδωσε το φυτό, γνωστό στη λαϊκή ιατρική ως αποιδηματικό φάρμακο. Ο φυσιοδίφης Άγγλος ιατρός William Withering το εμπιστεύτηκε, το καθιέρωσε και απομόνωσε το συστατικό της, τη διγοξίνη, ένα από τα 60 αλκαλοειδή του φυτού, και πλέον καθιερώνεται επίσημα στο χώρο της φαρμακολογίας.
Θεωρείται από τα πρώτα φάρμακα που καθιερώθηκαν για βιομηχανική φαρμακευτική χρήση. Πλέον η χρήση της παραμένει αυτούσια για την ενίσχυση της καρδιακής λειτουργίας. Παράλληλα, η χρήση της δεν περιορίστηκε μόνο στην καρδιοτόνωση, αλλά τους προηγούμενους αιώνες είχε και άλλες εφαρμογές. Βασιζόμενοι οι ιατροί της εποχής στην κατασταλτική της ιδιότητα, αλλά και εσφαλμένα στην αποιδηματική της δράση, έκαναν ευρεία εφαρμογή σε ασθενείς με μανιοκατάθλιψη, σχιζοφρένεια, αλλά και παραλήρημα από αλκοολισμό. Πολλοί απέδωσαν τη συμπτωματολογία των παραπάνω παθήσεων σε οίδημα του εγκεφάλου, μεταξύ των οποίων και ο πρωτεργάτης της δακτυλίτιδας, ιατρός William Withering.
Εφαρμόστηκε ως κατάπλασμα και αλλού. Συνδέεται όσο κανένα άλλο φυτό με τον μεγάλο ζωγράφο Vincent van Gogh, γνωστό για την ψυχική του αστάθεια, στον οποίο χορηγήθηκε ευρέως η δακτυλίτιδα ως θεραπεία. Ο ίδιος, στα τελευταία του έργα, ζωγραφίζει τη δακτυλίτιδα μαζί με τον προσωπικό του ιατρό, Paul Ferdinand Gachet. Εντυπωσιακό είναι ότι από τις παρενέργειες της δακτυλίτιδας είναι η εκτροπή της όρασης (ξανθοψία) προς το κίτρινο χρώμα. Έτσι εξηγείται η αγάπη του ζωγράφου για τη χρήση του συγκεκριμένου χρώματος.
Υπάρχουν και αντίθετες απόψεις, ότι η χρήση του κίτρινου γινόταν και πριν τη θεραπεία με δακτυλίτιδα. Με την έναρξη του 20ού αιώνα, παύει οριστικά η χρήση της δακτυλίτιδας στην ψυχιατρική.
Βιβλιογραφία Archives D’ Histoire des Sciences de Sante, εξαμηνιαία έκδοση, τόμος 1ος, Τεύχος 2ο
Βιβλίο «Τ’ αυλάκι μας παράθυρο για το όνειρο» Κωνσταντίνος Παπαντζίμας – Σύλλογος απανταχού Κεδριωτών
